Πόση Κέρκυρα απομένει;

Επί δεκαετίες, όσοι υπηρετήσαμε τον τοπικό Τύπο γράψαμε αμέτρητες φορές δύο λέξεις. «Τουριστική κρίση».

Ποτέ δεν φανταστήκαμε ότι θα μιλούσαμε σήμερα για τουριστική κρίση, όχι επειδή οι επισκέπτες λιγόστεψαν, αλλά επειδή έγιναν περισσότεροι απ' όσους μπορεί να αντέξει ένας τόπος.

Για χρόνια μετρούσαμε την επιτυχία με αριθμούς. Κάθε ρεκόρ αφίξεων μια γιορτή. Πιστέψαμε ότι όσο μεγάλωναν οι αριθμοί, τόσο μεγάλωνε και η Κέρκυρα.

Μόνο που ο τόπος δεν μεγαλώνει.

Το νερό λιγοστεύει. Οι δρόμοι παραμένουν οι ίδιοι. Το ηλεκτρικό δίκτυο πιέζεται. Οι παραλίες δεν μεγαλώνουν. Οι αντοχές έχουν όρια.

Μεγαλώνει μόνο η πίεση.

Κάποτε η Κέρκυρα ήταν ένας τόπος για να τον ζεις. Σιγά σιγά έγινε ένας τόπος για να τον βλέπεις. Και σήμερα κινδυνεύει να γίνει ένας τόπος προς κατανάλωση.

Γρήγορα.

Βιαστικά.

Χωρίς μνήμη.

Μια φωτογραφία, μια ανάρτηση, μια διανυκτέρευση, ένας ακόμη αριθμός στις στατιστικές.

Η αγορά λατρεύει τους αριθμούς. Η ζωή δεν μετριέται έτσι.

Δεν υπάρχει στατιστική που να καταγράφει την αγωνία μιας γειτονιάς όταν στερεύει το νερό. Δεν υπάρχει δείκτης που να υπολογίζει τις χαμένες ώρες στην κυκλοφορία. Δεν υπάρχει εφαρμογή που να μετρά την αγωνία ενός νέου ζευγαριού, ενός δασκάλου ή ενός γιατρού που αδυνατεί να βρει ένα σπίτι για να ζήσει.

Αυτές είναι οι δαπάνες της ανάπτυξης.

Και κάποιος τις πληρώνει.

Όχι ο επισκέπτης.

Ο τόπος.

Η μεγάλη μας αυταπάτη είναι ότι η επιτυχία δεν έχει όριο. Ότι κάθε περισσότερη πτήση, κάθε περισσότερη κλίνη, κάθε περισσότερη βραχυχρόνια μίσθωση σημαίνει και περισσότερη πρόοδο.

Δεν σημαίνει.

Η Κέρκυρα δεν έγινε απλώς ένας τόπος προς κατανάλωση. Έγινε ένας τόπος που, για να καταναλωθεί, αναγκάζεται να καταναλώνει τον ίδιο του τον εαυτό.

Επιμένουμε να μετράμε τις αφίξεις.

Κανείς δεν μετράει τις αντοχές.

Κι όταν ένας τόπος σταματήσει να αντέχει, κανένα νέο ρεκόρ αφίξεων δεν μπορεί να το κρύψει.

Οι πολιτισμοί χάθηκαν από πολέμους.

Οι αυτοκρατορίες από την αλαζονεία τους.

Οι παράδεισοι χάνονται από την επιτυχία τους.

Η Κέρκυρα δεν κινδυνεύει να μην την επιλέξουν.

Κινδυνεύει να πάψει να μπορεί να επιλέξει τον εαυτό της.

Ζούμε και πάλι μια τουριστική κρίση.

Μόνο που αυτή τη φορά δεν μετριέται με λιγότερες αφίξεις.

Μετριέται με λιγότερη Κέρκυρα. 

Το παιδί που ήξερε

 Γύρισε τριάντα χρόνια πίσω. Όχι γιατί τον κάλεσε η νοσταλγία, αλλά γιατί το παρόν έμοιαζε ανίκανο να εξηγήσει τον εαυτό του. Άνοιξε παλιά τετράδια και διάβασε λέξεις που κάποτε πίστευε πως θα άντεχαν στον χρόνο. Δεν άντεξαν. Η πραγματικότητα είχε περάσει από πάνω τους αθόρυβα, αφήνοντας μόνο το αποτύπωμα μιας πίστης που κάποτε έμοιαζε ακλόνητη.

Σκέφτηκε πως οι λέξεις γερνούν γρηγορότερα από τους ανθρώπους. Κουβαλούν τις διαψεύσεις τους, τις χρήσεις τους, τις προδοσίες τους. Ίσως μόνο οι λέξεις που δεν ειπώθηκαν ακόμη, οι νεαρές, οι αθώες, να μπορούν να περιγράψουν τον κόσμο χωρίς να τον προδώσουν.

Η αναμονή δεν του φαινόταν πια αρετή. Του έμοιαζε με μια ευγενική μορφή παραίτησης. Οι θεοί είχαν αποσυρθεί από καιρό και κανένα ιερό ελάφι δεν ερχόταν να αντικαταστήσει τις ανθρώπινες θυσίες. Στην καθημερινότητα ο άνθρωπος έμαθε να βλέπει τον άνθρωπο ως απειλή, όχι ως συνοδοιπόρο.

Κι όμως, μέσα σε όλη αυτή τη φθορά, υπήρχε κάτι που αντιστεκόταν. Ένα παιδί που κάποτε δοκίμασε να γράψει ένα ποίημα και το άφησε μισό.

Ανάσκελα προσκέφαλο η άμμος
τα μάτια όπου και να κοιτάξουνε γαλάζιο
χίλια χρώματα ο Ήλιος μέσα από ένα δάκρυ φαίνεται
Απαλή μουσική των κυμάτων ήχος
και ένα καράβι χάρτινο μου φαίνεται.

Από εκείνη τη στιγμή η αφήγηση έπαψε να είναι δική του. Έγινε δική μου.

Δεν το τελείωσα ποτέ. Εκείνο όμως δεν με εγκατέλειψε ποτέ. Επιστρέφει κάθε φορά που κουράζομαι, όταν ο κόσμος βαραίνει περισσότερο από όσο αντέχει η ψυχή. Έρχεται αθόρυβα, σαν ανάμνηση που δεν ζητά άδεια, και μου θυμίζει ότι υπήρξε κάποτε ένας τόπος όπου όλα ήταν πιο απλά και πιο αληθινά.

Ίσως τελικά τα ποιήματα δεν τα τελειώνουν οι ποιητές. Τα ολοκληρώνει ο χρόνος.

Κι ύστερα από τριάντα χρόνια, το κατάλαβα.

Δεν ήταν χάρτινο το καράβι.
Χάρτινες ήταν οι βεβαιότητές μου.
Το καράβι ταξίδευε πάντα.
Εγώ ήμουν εκείνος που στεκόταν στην ακτή, χωρίς να καταλαβαίνει ότι ήδη ταξίδευε. 

Τα ρούχα της ψυχής

Οι περισσότεροι άνθρωποι, εκτός από τα ρούχα τους, φορούν στολές.

Τη στολή της επιτυχίας, της γνώσης, της σοβαρότητας, της εξουσίας, της εμπειρίας. Τις φορούν τόσα χρόνια, ώστε κάποτε παύουν να είναι ρούχα και γίνονται δεύτερο δέρμα.

Έτσι συνηθίσαμε να γνωριζόμαστε. Μέσα από τίτλους, ιδιότητες και βιογραφικά. Σαν να προηγείται πάντοτε η ταμπέλα και να ακολουθεί ο άνθρωπος.

Οι ερωτήσεις έρχονται γρήγορα.
Τι δουλειά κάνεις;
Πού μένεις;
Έχεις οικογένεια;
Τι κατάφερες στη ζωή σου;

Κι όμως ο άνθρωπος βρίσκεται αλλού.
Βρίσκεται στις επιθυμίες που δεν εγκατέλειψε. Στις πληγές που έμαθε να κρύβει. Στις ήττες που τον δίδαξαν περισσότερα από τις νίκες. Στα όνειρα που εξακολουθούν να επιμένουν όταν όλοι γύρω του τα θεωρούν παράλογα.

Εκεί αρχίζει η πραγματική γνωριμία.
Εκεί γεννιέται και η οικειότητα.
Γιατί ο άνθρωπος είναι ένα αδιαίρετο σύνολο. Σκέψη, μνήμη, ψυχή, σώμα και επιθυμία. Είναι το βλέμμα του, η φωνή του, ο τρόπος που γελά, ο τρόπος που σιωπά. Είναι όσα λέει και όσα αφήνει ανείπωτα.

Η σάρκα έχει τη δική της γλώσσα. Το ίδιο και η ψυχή. Και οι δύο ζητούν το ίδιο πράγμα. Να αναγνωριστούν.
Γι' αυτό δύο σώματα μπορούν να βρεθούν πολύ κοντά χωρίς να συναντηθούν ποτέ δύο άνθρωποι. Και γι' αυτό δύο άνθρωποι μπορούν να αισθανθούν οικείοι πολύ πριν αγγίξει ο ένας το χέρι του άλλου.

Οι σημαντικές συναντήσεις της ζωής συμβαίνουν όταν πέφτουν οι στολές.
Όταν υποχωρεί η ανάγκη της επίδειξης.
Όταν σταματά η αγωνία της κατάταξης.
Όταν ένας άνθρωπος εμφανίζεται όπως πραγματικά είναι και ένας άλλος τον κοιτάζει με ενδιαφέρον αντί με περιέργεια.

Τότε αρχίζουν να φεύγουν ένα ένα τα ρούχα της ψυχής.
Όχι όλα μαζί. Ούτε εύκολα.
Ένα βλέμμα βγάζει ένα κουμπί. Μια κουβέντα λύνει έναν κόμπο. Μια στιγμή εμπιστοσύνης αφαιρεί ακόμη ένα στρώμα άμυνας.
Και τότε αποκαλύπτεται η πιο σπάνια αλήθεια.

Πίσω από τις στολές, πίσω από τις ταυτότητες, πίσω από όσα δείχνουμε στους άλλους, περιμένει πάντα ένας άνθρωπος να τον γνωρίσουν. Όχι για όσα πέτυχε. Για αυτό που είναι.

H φωτογραφία είναι του Pedro Dias 

Λογαριασμοί με τον ουρανό

Δεν είναι τα προβλήματα που κουράζουν . Είναι η επανάληψή τους. Η αίσθηση ότι ξυπνάς κάθε πρωί μέσα στο ίδιο έργο, με διαφορετικούς πρωταγωνιστές και αμετάβλητο σενάριο. Οι φωνές αλλάζουν χροιά, οι υποσχέσεις αλλάζουν περιτύλιγμα, η καθημερινότητα όμως επιστρέφει πάντα στο ίδιο σημείο.

Υπάρχουν τόποι όπου η εξουσία μοιάζει αόρατη επειδή λειτουργεί. Και υπάρχουν τόποι όπου γίνεται τόσο θορυβώδης ώστε να σκεπάζει ακόμη και την απουσία του έργου της. Εδώ μάθαμε να ζούμε μέσα στον θόρυβο. Ανακοινώσεις, αντιπαραθέσεις, φωτογραφίες, θριαμβολογίες, καταγγελίες. Ένα ατέλειωτο πανηγύρι λέξεων που συχνά δεν αφήνει χώρο ούτε για μια σιωπή αλήθειας.

Κι όμως, το πιο παράξενο δεν είναι αυτό. Το πιο παράξενο είναι ότι εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως είμαστε το κέντρο του κόσμου. Σκιαμαχούμε με πάθος για μικρές επικράτειες επιρροής, λες και από τις τοπικές μας φιλονικίες εξαρτάται η τροχιά των άστρων. Ενώ στην πραγματικότητα είμαστε μια μικρή κουκκίδα πάνω σε έναν χάρτη που αδιαφορεί για τις αυταρέσκειές μας.

Στο μεταξύ, οι νέοι μεγαλώνουν μπροστά σε οθόνες που φωτίζουν τα πρόσωπα και σκοτεινιάζουν τη φαντασία. Οι μεγαλύτεροι μετρούν συντάξεις, εκπτώσεις και λογαριασμούς. Κι οι ονειροπόλοι, εκείνοι οι παλιοί ταραξίες της ψυχής, σπανίζουν. Και αυτοί που υπάρχουν έχουν μάθει ότι στις εποχές του υπερβολικού θορύβου, η σιωπή γίνεται η τελευταία μορφή αξιοπρέπειας.

Τότε καταλαβαίνεις πως η φυγή δεν είναι γεωγραφία. Δεν είναι λιμάνι, αεροδρόμιο ή εισιτήριο χωρίς επιστροφή. Είναι η προσπάθεια να ξεφύγεις από τη φθορά του ίδιου κύκλου, από τη συνήθεια που μεταμφιέζεται σε μοίρα, από τη βεβαιότητα ότι τίποτε δεν αλλάζει επειδή όλοι μιλούν αδιάκοπα για την αλλαγή.

Και κάπου εκεί, αργά, σχεδόν ψιθυριστά, αρχίζεις να ανοίγεις λογαριασμούς με τον ουρανό. Να ζητάς από το αύριο όσα δεν τόλμησε να κάνει το σήμερα. Να εμπιστεύεσαι στα σύννεφα τα ανεκπλήρωτα, τις διαψεύσεις και τις μικρές ελπίδες που επέζησαν.
Ώσπου γεννιέται το μόνο ερώτημα που αξίζει να φοβάται κανείς.

Πόσο καιρό μπορεί ένας άνθρωπος να μένει στο ίδιο σημείο χωρίς να αρχίσει να φεύγει από τον εαυτό του;

Με αλάτι στα μαλλιά και άσπρα ρούχα

Το καλοκαίρι έχει έναν περίεργο τρόπο να επιστρέφει. Όχι ως εποχή, αλλά ως ανάμνηση. Μια μυρωδιά αλατιού, ένα τραγούδι από μακριά, ένα δειλινό πάνω στο Ιόνιο αρκούν για να ανοίξουν ξανά πόρτες που νόμιζες κλειστές.

Κάπως έτσι βρέθηκα πάλι στους Έρμονες.

Οι βράχοι ήταν εκεί. Το «Κασάρι», ο μικρός και ο μεγάλος βράχος της Αστραπής. Ολόκληρη η γεωγραφία της παιδικής μας ηλικίας. Εκεί έμαθα να κολυμπώ. Εκεί έκανα τις πρώτες βουτιές, μετρώντας το θάρρος μου από πέτρα σε πέτρα. Απέναντι, ο Τούρκος βράχος στεκόταν πάντα μυστηριώδης και ακίνητος, δίνοντας υλικό στους θρύλους που πλάθαμε για να μεγαλώσει η φαντασία μας.

Τα απογεύματα κατηφορίζαμε προς τη θάλασσα γεμάτοι ήλιο, ιδρώτα και όνειρα. Η αλμύρα στέγνωνε πάνω στο δέρμα σαν παράσημο. Οι παρέες μεγάλες. Τα γέλια ακόμη μεγαλύτερα. Εκείνη την ηλικία πιστεύεις πως όλα θα κρατήσουν για πάντα.

Κάπου ανάμεσα στα μπάνια και στα βραδινά ραντεβού άρχισε να κάνει την εμφάνισή του και ο έρωτας. Ο πρώτος.

Ένα βλέμμα που κρατούσε λίγο περισσότερο. Ένα χαμόγελο που αρκούσε για να χάσεις τον ύπνο σου. Η αμηχανία, η προσμονή, η βεβαιότητα ότι ο κόσμος ολόκληρος κρινόταν από μια συνάντηση σε μια καλοκαιρινή βραδιά.

Θυμάμαι ακόμη τη μυρωδιά του Amber Solaire να ανακατεύεται με το ιώδιο και το αλάτι. Θυμάμαι τα πρώτα σκιρτήματα. Τις πρώτες αυταπάτες. Την αθωότητα που νόμιζε ότι θα κρατήσει για πάντα.

Θυμάμαι τα βράδια. Με αλάτι στα μαλλιά και άσπρα ρούχα.

Κυκλοφορούσαμε με την αυτοπεποίθηση ανθρώπων που πίστευαν ότι είχαν κατακτήσει τη ζωή. Νομίζαμε πως γίναμε άνδρες. Είμαστε Παιδιά.

Τα χρόνια πέρασαν. Οι παρέες αραίωσαν. Κάποια πρόσωπα χάθηκαν μέσα στον χρόνο και εγκαταστάθηκαν στη μνήμη. Όμως κάθε καλοκαίρι επιστρέφουν για λίγο. Μαζί με τα γέλια, τα όνειρα και εκείνη τη βεβαιότητα ότι η ζωή βρισκόταν ολόκληρη μπροστά μας.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το καλοκαίρι. Όχι οι διακοπές ούτε η θάλασσα. Η μυστική συνάντηση με εκείνον που υπήρξες κάποτε και που εξακολουθεί να περπατά κάπου στους Έρμονες, με αλάτι στα μαλλιά και άσπρα ρούχ

Εκείνα που είχα να σου πω...

Τα ανείπωτα έχουν μια παράξενη δύναμη. Δεν χάνονται με τον χρόνο, δεν φθείρονται από την απόσταση, δεν υποχωρούν μπροστά στη λογική. Μένουν εκεί, σιωπηλά και επίμονα, σαν εκκρεμότητες της ψυχής.

Ίσως γι’ αυτό πολλές από τις μεγάλες ανθρώπινες απώλειες δεν γεννήθηκαν από το μίσος, αλλά από τον δισταγμό. Από ανθρώπους που περίμεναν την κατάλληλη στιγμή και τελικά συνάντησαν τον λάθος χρόνο.

Παράξενο πράγμα η ζωή. Μας μαθαίνουν να προσέχουμε τι λέμε, αλλά σχεδόν κανείς δεν μας προειδοποιεί για τον κίνδυνο αυτών που δεν λέμε. Κι έτσι γεμίζει ο κόσμος από ανθρώπους συνετούς, προσεκτικούς και δυστυχισμένους. Ανθρώπους που δεν έκαναν λάθος. Απλώς δεν τόλμησαν.

Ίσως γι’ αυτό μια ολόκληρη γενιά έμαθε να κρύβει όσα αισθανόταν. Να μετατρέπει τον έρωτα σε σιωπή, την επιθυμία σε αξιοπρέπεια και την προσδοκία σε ανάμνηση. Έρωτες που δεν βγήκαν ποτέ στο φως συνέχισαν να ζουν για χρόνια στο σκοτάδι. Όχι επειδή ήταν σπουδαιότεροι από τους άλλους, αλλά επειδή έμειναν ανολοκλήρωτοι.

Ο Μάνος Ελευθερίου, στην «Πολιτεία Γ΄», άγγιξε όσο λίγοι αυτή τη σιωπηλή πλευρά της ζωής. Εκεί όπου τα σημαντικότερα λόγια μένουν για πάντα στην άκρη των χειλιών. Εκεί όπου οι άνθρωποι κουβαλούν για χρόνια «εκείνα που είχα να σου πω».

Ίσως τελικά τα ανείπωτα να μην είναι απλώς λέξεις που δεν ειπώθηκαν. Ίσως να είναι οι έρωτες που δεν ομολογήθηκαν, οι αγκαλιές που δεν δόθηκαν, τα «μείνε» που δεν ακούστηκαν ποτέ. Όσα αφήσαμε να χαθούν από δειλία, από ντροπή ή από τον φόβο μήπως παραβιάσουμε κάποιο άβατο.

Γιατί στο τέλος οι άνθρωποι δεν θυμούνται μόνο αυτά που έζησαν. Θυμούνται και εκείνα που δεν τόλμησαν να ζήσουν.

Και ίσως τα ανείπωτα να πονάνε τόσο πολύ επειδή δεν τελείωσαν ποτέ. 

Η τελευταία πολυτέλεια είναι να καίγεσαι ακόμη

Επικίνδυνη στιγμή να ζεις με αναμνήσεις. Τα όνειρα κοιτούν μπροστά, οι αναμνήσεις πίσω. Και κανείς δεν έφτασε μακριά περπατώντας ανάποδα.

Κι όμως, όσο μεγαλώνει η κούραση, τόσο πιο δελεαστικό γίνεται το καταφύγιο του παρελθόντος. Εκεί όπου οι ήττες έχουν ήδη συμβεί και δεν απειλούν πια, όπου τα λάθη έχουν αποκτήσει εξηγήσεις και οι επιθυμίες δεν ζητούν λογαριασμό. Είναι μια ήρεμη παγίδα. Γιατί σιγά σιγά σταματάς να ονειρεύεσαι αυτό που μπορεί να γίνει και αρχίζεις να κατοικείς σε αυτό που υπήρξε.

Εκεί αρχίζει η ήττα.

Όχι όταν χάνεις.

Όταν παύεις να επιθυμείς.

Γι' αυτό επιμένουμε . Όχι επειδή έχουμε απαντήσεις. Επιμένουμε για να μην παραδοθούν οι ερωτήσεις. Για να μη σβήσει η φωτιά. Για να θυμόμαστε ότι οι λέξεις δεν γεννήθηκαν για να περιγράφουν τον κόσμο. Γεννήθηκαν για να τον μετακινούν.

Η θλίψη δεν με φοβίζει. Η θλίψη κρύβει ακόμη ζωή. Η αδιαφορία με φοβίζει. Εκείνη η ήσυχη παραίτηση που δεν θυμώνει με τίποτα, δεν συγκινείται με τίποτα, δεν περιμένει τίποτα. Οι κυνικοί τη βαφτίζουν ωριμότητα. Συχνά είναι απλώς μια κομψά ντυμένη παραίτηση.

Είμαι απ’ αυτούς που καίγονται ακόμη. Που ερωτεύονται παρά τις ήττες τους. Που ονειρεύονται παρά τις διαψεύσεις τους. Που επιμένουν να συγκινούνται σε μια εποχή που θεωρεί τη συγκίνηση αφέλεια και τον κυνισμό εξυπνάδα. Αυτοί κρατούν τον κόσμο όρθιο. Οι υπόλοιποι απλώς τον κατοικούν.

Αν υπάρχει μια τελευταία πολυτέλεια στον καιρό μας, δεν είναι ο πλούτος, ούτε η άνεση, ούτε η ασφάλεια. Είναι να μπορείς ακόμη να αναστατώνεσαι. Να βάζεις φωτιά στις βεβαιότητές σου. Να χαλάς την τακτοποιημένη εικόνα του εαυτού σου. Να αφήνεις μια ιδέα, έναν άνθρωπο, ένα όνειρο να σε μετακινήσει από τη θέση σου.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν φοβούνται την αποτυχία. Φοβούνται την αναστάτωση που προηγείται της αλλαγής. Γι' αυτό προτιμούν τη βεβαιότητα που τους μικραίνει από την αβεβαιότητα που θα μπορούσε να τους μεγαλώσει.

Όμως η ζωή δεν προχωρά με βεβαιότητες. Προχωρά με εκείνους που δέχονται να καούν λίγο από τη φωτιά που κυνηγούν.

Γιατί ο άνθρωπος δεν πεθαίνει όταν διαψεύδονται τα όνειρά του.

Πεθαίνει όταν συμβιβάζεται με τις αναμνήσεις τους.

Και όσο υπάρχει φωτιά, υπάρχει δρόμος.