Η τελευταία αλήθεια του σώματος

Σε λίγο δεν θα αγγίζουμε ο ένας τον άλλον. Θα ανταλλάσσουμε μόνο λέξεις, εικονίδια, σύντομα «είμαι εδώ» που δεν θα φτάνουν ποτέ πραγματικά πουθενά. Κι όμως, το σώμα εξακολουθεί να ζητά εκείνο το αρχαίο θαύμα, την αφή. Τα ακροδάχτυλα πάνω στο δέρμα. Τα χείλη που ακουμπούν αργά έναν λαιμό σαν να διαβάζουν μια μυστική γλώσσα. Τη σιωπηλή τρυφερότητα που δεν θορυβεί, αλλά αλλάζει τον κόσμο.

Διάβαζα τον Μπρούνο Μοντεμπέλι να περιγράφει το σώμα μιας γυναίκας σαν γη φωτισμένη από ήλιο και μπαχαρικά, κανέλλα, πιπέρι, τζίνζερ, μια επιδερμίδα που ανέδιδε θερμότητα και δροσιά μαζί. Τα δάχτυλα, έγραφε, γλιστρούσαν πάνω της σαν να γνώριζαν από πάντα τον δρόμο. Και ξαφνικά κατάλαβα κάτι σχεδόν ξεχασμένο, ότι η αφή δεν είναι μόνο πράξη επιθυμίας. Είναι πράξη αναγνώρισης.

Δεν αγγίζεις αληθινά έναν άνθρωπο όταν θέλεις να τον αποκτήσεις. Τον αγγίζεις όταν για λίγα δευτερόλεπτα αφήνεις την άμυνά σου να πέσει. Όταν τα χέρια σου δεν απαιτούν αλλά ακούν. Όταν το σώμα γίνεται μια μορφή εμπιστοσύνης.

Η εποχή μας έμαθε να φοβόμαστε την τρυφερότητα. Να τη θεωρούμε αδυναμία, υπερβολή, σχεδόν αφέλεια. Κι όμως, ίσως δεν υπάρχει τίποτα πιο επαναστατικό σήμερα από έναν άνθρωπο που παραμένει τρυφερός. Από δυο χείλη που δεν βιάζονται. Από ένα χάδι που δεν έχει σκοπό να νικήσει, αλλά να μείνει.

Γιατί τελικά το «αγγίζω» σημαίνει πάντα και «αγγίζομαι». Δεν υπάρχει άλλη αίσθηση που να δίνει και να παίρνει ταυτόχρονα τόσο βαθιά. Και ίσως η τελευταία αλήθεια που μας απέμεινε να κρύβεται ακόμη εκεί, πάνω στο δέρμα ενός άλλου ανθρώπου.

Η φωτογραφία είναι Αntoine Verglas.

Μείνε λίγο ακόμα

Υπάρχουν βράδια που δεν συμβαίνει τίποτα σπουδαίο.
Ένα τραπεζάκι κουνάει ελαφρά, δυο ποτήρια κρασί παίζουν πάνω του σαν να κρατούν ρυθμό από παλιά μουσική, κάποιος χαμηλώνει τη φωνή και λέει σχεδόν ψιθυριστά: «μείνε λίγο ακόμα».

Κι όμως, ολόκληρη η ζωή ίσως κρύβεται μέσα σε αυτή τη φράση.
Όχι επειδή υπόσχεται αιωνιότητα. Οι άνθρωποι που έχουν ζήσει αληθινά δεν πιστεύουν πια στις μεγάλες βεβαιότητες. Ξέρουν ότι σχεδόν όλα περνούν. Οι έρωτες, οι εποχές, τα σώματα, ακόμη και οι πιο φωτεινές παρέες. Αυτό που μένει είναι κάποιες μικρές αναβολές της μοναξιάς. Κάποιες σύντομες ήττες του χρόνου.

Ένα «μείνε λίγο ακόμα» δεν ζητά χρόνο. Ζητά παρουσία.
Ζητά έναν άνθρωπο να σταθεί απέναντί σου έστω για λίγες στιγμές χωρίς άμυνες, χωρίς ρόλους, χωρίς τη βιασύνη αυτού του κόσμου που έμαθε να φεύγει πριν νιώσει.

Ίσως γι’ αυτό οι πιο τρυφερές στιγμές δεν έχουν τίποτα θεαματικό. Δεν συμβαίνουν στα μεγάλα γεγονότα αλλά στις μικρές καθυστερήσεις. Σ’ ένα φιλί στον λαιμό. Σ’ ένα βλέμμα που δεν αποσύρεται αμέσως. Στη μουσική που συνεχίζει να παίζει ενώ κανείς δεν μιλά.

Και τότε συμβαίνει το παράξενο.
Η αμηχανία εξαφανίζεται. Γιατί όλοι κάποτε είπαν αυτή τη φράση. Και όλοι κάποτε την είχαν ανάγκη.
Να μείνει λίγο ακόμη το φως.
Να μείνει λίγο ακόμη η ζωή.
Να μείνει λίγο ακόμη ένας άνθρωπος δίπλα τους πριν επιστρέψει η μεγάλη σιωπή της καθημερινότητας.

Αυτό είναι, μεγαλώνουμε όταν καταλαβαίνουμε πως η ευτυχία δεν είναι οι μεγάλες κατακτήσεις. Είναι αυτές οι μικρές, σχεδόν ασήμαντες στιγμές που για λίγα λεπτά κάνουν τον κόσμο λιγότερο ξένο.

Να μη μείνει το ταξίδι στη μέση

Υπάρχουν άνθρωποι που φοβούνται να ξεκινήσουν.
Και υπάρχουν κι εκείνοι που ξεκινούν με ορμή, αλλά κάπου στη διαδρομή χάνουν τις λέξεις που τους κρατούσαν ζωντανούς.

«Θέλω να περπατώ όλο το δρόμο».
«Θέλω να κάνω όλο το ταξίδι».
«Θέλω να ζω».

Κάποτε τις λέγαμε χωρίς δεύτερη σκέψη. Σήμερα μοιάζουν σχεδόν υπερβολικές. Σαν να έγινε ύποπτος ο ενθουσιασμός, σαν να θεωρείται αφέλεια η επιθυμία να ζήσεις ολόκληρα τα πράγματα και όχι σε δόσεις.

Η ζωή σου θυμίζει παιδί που προσπαθεί να ζωγραφίσει τον κόσμο. Ανοίγει με λαχτάρα τα χρώματα, λερώνει τα χέρια του, επιμένει, δοκιμάζει. Μα ύστερα κουράζεται. Δεν βρίσκει τη σταθερότητα να τραβήξει καθαρές γραμμές. Κι έτσι η ζωγραφιά μένει συχνά μισή. Όπως μισά μένουν κι όσα αγαπήσαμε.

Κάπου εκεί αρχίζουν οι συμβιβασμοί.
Μικροί στην αρχή, σχεδόν αθώοι. Μέχρι που μια μέρα καταλαβαίνεις ότι έβαλες τη ζωή σου μέσα σε μια στενή γραμμή και την τράβηξες τόσο πάνω σου, που δυσκολεύεσαι να αναπνεύσεις.

Μάταια ψάχνω μεγάλες φράσεις. Δεν υπάρχουν λόγια που να κλείνουν τους δρόμους. Τα βήματα σχεδόν πάντα αυτενεργούν. Φεύγουν πριν αποφασίσουμε, γυρίζουν χωρίς εξήγηση, χάνονται χωρίς προειδοποίηση. Κι εμείς μένουμε πίσω να δίνουμε νόημα σε όσα ήδη συνέβησαν.

Τώρα δεν έχω άλλες λέξεις.
Και οι ίδιες φθείρονται όταν επαναλαμβάνονται πολύ.

Μόνο στο φως εξακολουθώ να πιστεύω. Να μη μείνουμε άλλο στις σκιές. Η μελαγχολία έχει έναν ύπουλο τρόπο να γίνεται συνήθεια.

Σε λίγες μέρες έρχεται ο Ιούνιος.
Κι αναρωτιέμαι πού πήγαν εκείνα τα καλοκαίρια. Τα ένθεα του Σικελιανού, τα εκστατικά του Ελύτη, τα αισθησιακά του Πολίτη.

Ίσως τελικά να μη χάθηκαν τα καλοκαίρια.
Ίσως χάσαμε εμείς τη δυνατότητα να μεθάμε μέσα τους. 

Το βάρος των ημερών

 

Κοινοποιήθηκε στους εξής: Δημόσια

Υπάρχουν νύχτες που το ραδιόφωνο μοιάζει να γνωρίζει για σένα περισσότερα απ’ όσα τολμάς να ομολογήσεις ακόμη και στον ίδιο σου τον εαυτό.
Σαν να τρυπώνει αθόρυβα μέσα στις ρωγμές σου, εκεί όπου κατακάθονται οι παλιές επιθυμίες, οι άηχες ήττες και οι λέξεις που δεν ειπώθηκαν ποτέ.

«Τι θέλεις απ’ τα νιάτα μου;» ακούστηκε μέσα στην ζέστη του δωματίου.
Και η φωνή δεν τραγουδούσε.
Απαιτούσε σχεδόν μια εξήγηση από τον χρόνο. Από τη ζωή. Από όλους εκείνους που πέρασαν βιαστικά αφήνοντας πίσω τους ανοιχτές εκκρεμότητες και μυρωδιές από καλοκαίρια που δεν επέστρεψαν ποτέ.

Κάποτε πιστεύαμε πως τα νιάτα είναι δύναμη. Μετά μεγαλώνεις και καταλαβαίνεις πως τα νιάτα ήταν απλώς η εποχή που δεν φοβόσουν ακόμη την απώλεια. Που έμπαινες στις ζωές των ανθρώπων χωρίς κράνος. Που άφηνες την καρδιά σου εκτεθειμένη σαν ανοιχτό παράθυρο σε καταιγίδα.

«Ήθελα να ήμουν εκεί», είπε η γυναικεία φωνή μετά το τραγούδι. Όχι για να αλλάξει κάτι. Μόνο για να δει. Να παρακολουθήσει έναν άνθρωπο πριν τον νικήσουν οι μήνες, οι λογαριασμοί, οι συμβιβασμοί και εκείνη η αργή φθορά που δεν φαίνεται στις φωτογραφίες.
Κι ίσως τελικά αυτό να ζητάμε όλοι από έναν έρωτα. Όχι να μας σώσει. Να μπορεί απλώς να καταθέσει πως υπήρξαμε κάποτε φωτεινοί.

Το επόμενο τραγούδι μιλούσε για την πλατεία Βάθης και για μια ζωή που δεν άντεχε άλλο να κρύβεται. Κι εγώ σκεφτόμουν πόσο κουραστικό είναι να κουβαλάς μέσα σου εκκρεμότητες χρόνων. Αναμονές που σάπισαν πριν εκπληρωθούν. Προσμονές που έμειναν μετέωρες σαν τρένα σε επαρχιακό σταθμό.

Η ζέστη έκανε τα πάντα πιο αργά. Ακόμη και τις σκέψεις. Κι εκείνο το αδιόρατο βάρος, κάπου ανάμεσα στο στήθος και στη μνήμη, μεγάλωνε όσο περνούσε η ώρα.

Υπάρχουν μέρες που δεν θέλεις απαντήσεις. Θέλεις μόνο μια παρουσία δίπλα σου, να σου πει πως δεν πήγε χαμένη όλη αυτή η διαδρομή. Πως κάτι έμεινε όρθιο μέσα στα ερείπια των χρόνων. Έστω μια λέξη. Έστω ένα τραγούδι που θυμήθηκε το όνομά σου.

Εκεί όπου δεν φτάνουν οι άλλοι

Με τα χρόνια δεν λιγοστεύουν μόνο οι άνθρωποι. Λιγοστεύουν οι αντοχές να προσποιείσαι. Κι αυτό είναι που βαραίνει περισσότερο. Όχι η μοναξιά του δωματίου, αλλά η μοναξιά του εσωτερικού τοπίου. Εκεί όπου κάποτε κατοικούσαν επιθυμίες, όνειρα, έρωτες και θυμοί, τώρα φυσά ένας αδιόρατος βοριάς.

Δεν είναι η απουσία γύρω. Είναι η απουσία μέσα.
Ένα κενό που δεν εξηγείται εύκολα. Σαν να πέρασε η ζωή βιαστικά από πάνω μας, αφήνοντας ανοιχτές εκκρεμότητες. Λέξεις που δεν ειπώθηκαν, αγκαλιές που αναβλήθηκαν, άνθρωποι που χάθηκαν όχι από απόσταση αλλά από συνήθεια. Και κάπου ανάμεσα σε λογαριασμούς, υποχρεώσεις και κοινωνικές παραστάσεις, ο άνθρωπος χάνει τη συνομιλία με τον εαυτό του.

Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο. Όχι ότι οι άνθρωποι έμειναν μόνοι. Αλλά ότι έμαθαν να ζουν μακριά από το πραγματικό τους βάθος. Να μικραίνουν το φως τους για να μη γίνουν ενοχλητικοί. Να μεταφράζουν την ευαισθησία σε αδυναμία και τη σιωπή σε ήττα.

Κι όμως υπάρχουν ακόμη κάποιοι που δεν συμβιβάστηκαν. Παράταιροι άνθρωποι. Άνθρωποι που κουβαλούν περισσότερη ένταση απ’ όση αντέχει η καθημερινότητα. Συχνά ούτε οι ίδιοι δεν αντέχουν το βάρος των χαρισμάτων τους. Γιατί το χάρισμα χωρίς ανταπόκριση γίνεται πληγή. Και η βαθιά ευαισθησία, όταν δεν βρίσκει χώρο να ακουμπήσει, μετατρέπεται σιγά σιγά σε εσωτερική εξορία.

Η ιστορία γέμισε από τέτοιους ανθρώπους. Ποιητές που αγαπήθηκαν μετά θάνατον, μουσικούς που χειροκροτήθηκαν αφού πρώτα ούρλιαξαν μόνοι μέσα στις νύχτες τους. Γιατί οι κοινωνίες αγαπούν το αποτέλεσμα, όχι εκείνον που καίγεται για να το γεννήσει.

Κάποτε πίστευα πως το αντίθετο της μοναξιάς είναι η συντροφιά. Τώρα πιστεύω πως είναι η κατανόηση. Να υπάρχει έστω ένας άνθρωπος που να μπορεί να διαβάσει τη σιωπή σου χωρίς να τη φοβηθεί.

Γιατί υπάρχει μια μοναχικότητα πιο πέρα κι από τη μοναξιά. Εκεί όπου ο άνθρωπος δεν υποφέρει επειδή έμεινε μόνος. Υποφέρει επειδή δεν χωρά πια πουθενά. 

Οι άνθρωποι κουβαλούν ατέλειες

Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν από τη ζωή φορώντας ξένο δέρμα, ζουν με δανεικά. Δανεικές λέξεις, δανεικές επιθυμίες, δανεικούς τρόπους. Μαθαίνουν τον έρωτα επειδή κάποτε άκουσαν τη λέξη έρωτας. Μαθαίνουν τη συγκίνηση παπαγαλία, χωρίς μνήμη σώματος. Κινούνται ανάμεσα στους άλλους με μια γυαλισμένη ουδετερότητα, σαν καλοντυμένες σκιές που φρόντισαν να μη διαφέρουν ποτέ.

Κατοικούν τη χλιαρή περιοχή των «ανάμεσα».
Εκεί όπου τίποτα δεν καίει πραγματικά. Εκεί όπου οι άνθρωποι αρκούνται σε μια επίπλαστη τακτοποίηση, χωρίς αναζητήσεις, χωρίς όνειρα. Παίρνουν εύκολα τους τρόπους των άλλων, όπως τα ψάρια παίρνουν το χρώμα του περιβάλλοντός τους. Πιστεύουν πως η αποδοχή θα τους χαρίσει εκείνο που τους λείπει. Τα χρόνια περνούν από πάνω τους αθόρυβα, χωρίς ρωγμές, χωρίς μεγάλες ήττες, χωρίς αληθινή ζωή.

Κάποτε υπήρξα κι εγώ κουρασμένος από τον εαυτό μου.
Αναζήτησα σωστές ιδέες, ασφαλείς βεβαιότητες, ήρεμες διαδρομές. Κάτι ιδεολογίες, κάτι θρησκείες, κάτι κοινωνικά κατεστημένα, έδεναν την ψυχή μου χειροπόδαρα. Περπάτησα μέσα σε ξένες ηθικές σαν άνθρωπος που δοκιμάζει ρούχα μπροστά σε καθρέφτη και προσπαθεί να πιστέψει πως του ανήκουν.
Χρειάστηκαν λάθη, έρωτες επικίνδυνοι, ωραία ψέματα και μεγάλες σιωπές, για να αγαπήσω τελικά τις ρωγμές μου.

Αγάπησα τις ατέλειές μου σαν παλιές ουλές που απέκτησαν φως.
Άφησα τα μάτια μου να επιμένουν, τα χέρια μου να αγγίζουν, την ψυχή μου να εκτίθεται χωρίς βερνίκια και λούστρο. Και τότε όλα άλλαξαν ρυθμό. Οι λέξεις βρήκαν το βάρος τους. Οι άνθρωποι άρχισαν να με αναγνωρίζουν πριν ακόμη μιλήσω. Τα σήματα που εξέπεμπα έγιναν αληθινά. Οι κραδασμοί έγιναν δικοί μου.

Οι αληθινοί άνθρωποι κουβαλούν πάθη, υπερβολές και χαρακιές.
Κουβαλούν εκείνη τη γοητευτική ακαταστασία όσων έζησαν πραγματικά.
Οι άλλοι παραμένουν ατσαλάκωτοι.
Παραμένουν ανέγγιχτοι από τη ζωή. 

Οι τελευταίοι που δεν σώθηκαν

Υπάρχουν άνθρωποι που περπατούν μια ζωή για να φτάσουν. Και υπάρχουν κι εκείνοι που περπατούν μόνο και μόνο για να μη χαθεί ο δρόμος. Ανήκω στους δεύτερους. Ίσως γιατί πάντα δυσπιστούσα απέναντι σε όσους έφταναν πολύ εύκολα στην απέναντι όχθη. Ίσως γιατί κάθε φορά που πλησίαζα τη σωστή πλευρά της ιστορίας, κάτι μέσα μου τρόμαζε και γύριζε πίσω, σαν παιδί που δεν αντέχει να δει το παραμύθι να τελειώνει.

Θυμάμαι αυτές τις μέρες όλους εκείνους τους δρόμους που δεν περπάτησα. Τα βιβλία που έμειναν μισά. Τις εκλογές που χάθηκαν πριν καν αρχίσουν. Τους ανθρώπους που ονειρεύτηκαν έναν καλύτερο κόσμο και ξύπνησαν με τα ίδια νοίκια, τις ίδιες μοναξιές, τις ίδιες σιωπές στα μπαλκόνια.

«Μια πόλη χτίσαμε μαζί κι ακόμα ζω στο νοίκι». Υπάρχουν στίχοι που δεν γράφτηκαν για να τραγουδιούνται. Γράφτηκαν για να σε ακολουθούν σαν ενοχή.

Και μετά εκείνο το άλλο. Το πιο ανθρώπινο. Το πιο επικίνδυνο. «Πάντα γελαστοί και γελασμένοι». Εκεί ίσως κρύβεται ολόκληρη η βιογραφία μιας γενιάς που έμαθε να επιβιώνει με το βλέμμα στραμμένο σε θαύματα που δεν ήρθαν ποτέ. Όχι επειδή ήταν αφελής. Αλλά επειδή χωρίς το θαύμα η ζωή μικραίνει επικίνδυνα. Γίνεται λογική. Και η υπερβολική λογική είναι συχνά μια ήσυχη μορφή παραίτησης.

Οι «έξυπνοι» σώθηκαν νωρίς. Έμαθαν να περνούν πάνω από τα χαλάσματα χωρίς να λερώνονται. Να αλλάζουν στρατόπεδα λίγο πριν χαθεί η μάχη. Να μιλούν μόνο όταν φυσά ο σωστός άνεμος. Έχτισαν καριέρες από σιωπές και χαμόγελα από μέταλλο.

Εμείς μείναμε με τους δεύτερους. Με αυτούς που πίστεψαν περισσότερο απ’ όσο επέτρεπε η εποχή. Που αγάπησαν βαθύτερα απ’ όσο άντεχε ο κόσμος. Που επέμειναν σε έρωτες, ιδέες και φιλίες χωρίς καμία εγγύηση επιτυχίας. Γελασμένοι ίσως. Αλλά ακόμη όρθιοι μέσα στη διαδρομή.
Και συνεχίζουμε.
Όχι για να φτάσουμε κάπου.
Αλλά για να μη συμφιλιωθούμε ποτέ με το τέλος.