Στη γλώσσα κατοικούμε
Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας σήμερα. Κι όμως, για εμάς δεν είναι επέτειος αλλά συνθήκη ύπαρξης. Χωρίς αυτήν, η ζωή μας θα έπρεπε διαρκώς να μεταφράζεται, να ζητά άδεια, να εξηγείται. Γιατί, αν ο Θεός είναι η αλήθεια, τότε η γλώσσα είναι ο Θεός, όχι ως δόγμα αλλά ως μνήμη. Είναι αυτή η «μονάχη έγνοια» που περιέγραψε ο Οδυσσέας Ελύτης, το σπίτι μας στις αμμουδιές του Ομήρου.
Στη γλώσσα μας ερωτευόμαστε χωρίς υποσημειώσεις, γεννιόμαστε χωρίς λεζάντες, πεθαίνουμε χωρίς μεταφραστές. Εκεί γράφτηκαν τα πρώτα νανουρίσματα και τα τελευταία μοιρολόγια, εκεί ειπώθηκαν οι προσευχές των ανώνυμων, τα τραγούδια των εξόριστων, τα γράμματα που δεν στάλθηκαν ποτέ.
Η ελληνική γλώσσα δεν υπήρξε ποτέ αθώα. Υπήρξε σώμα και πληγή, φως και πείσμα. Πέρασε από τον μύθο στη λογική, από το χειρόγραφο στο ψηφιακό αποτύπωμα, χωρίς να χάσει το βάρος της σιωπής. Γιατί ακόμη και η σιωπή, σε άλλη γλώσσα, γίνεται άλλη σιωπή.
Δεν είναι η γλώσσα της ισχύος, είναι η γλώσσα της αντοχής. Είναι, όπως έλεγε ο Γιώργος Σεφέρης, η «παράδοση που μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή», το κύμα που δεν έπαψε να επιστρέφει στο ίδιο ακρωτήρι, ακόμη κι όταν όλα γύρω του άλλαζαν όνομα. Μικρός τόπος, μεγάλη διάρκεια.
Και σήμερα, από τον κόσμο του μύθου ως τον κόσμο των δικτύων και της τεχνητής νοημοσύνης, η ελληνική γλώσσα στέκει όρθια όχι ως μνημείο αλλά ως κίνδυνος. Γιατί όποιος μιλά μια γλώσσα που κουβαλά μνήμη, δεν υπακούει εύκολα. Όποιος σκέφτεται σε λέξεις που γεννήθηκαν για το φως, δυσκολεύεται να συνηθίσει στο σκοτάδι.
Η ελληνική γλώσσα δεν μας προστατεύει. Μας εκθέτει. Μας μαθαίνει να λέμε την αλήθεια χωρίς δίχτυ ασφαλείας, να σωπαίνουμε όταν πρέπει, να επιμένουμε όταν όλα μας θέλουν σιωπηλούς.
Είναι το παντοτινό μας λιμάνι, αλλά όχι για να αράξουμε. Είναι το μόνο χωράφι που μας αναλογεί, κι αν πάψουμε να το καλλιεργούμε, δεν θα μας τιμωρήσει. Απλώς θα πάψει να μας αναγνωρίζει.
Η φωτογραφία είναι του Γιώργου Δικαλάκη
Σχόλια