Οι τελετές που τρώνε τον χρόνο

 

Πριν μερικές δεκαετίες, οι πρωτοχρονιάτικες πίτες είχαν μια αθωότητα. Ένα μαχαίρι, ένα φλουρί, ένα χαμόγελο που δεν όφειλε τίποτα σε κανέναν. Σήμερα είναι απλώς η αφορμή. Κόβονται μέχρι τον Μάρτη, όχι από καθυστέρηση, αλλά από επαγγελματισμό. Έτσι λειτουργεί πια το τελετουργικό, παρατείνεται, ανακυκλώνεται, επαναλαμβάνεται μέχρι να αδειάσει από νόημα. Η χρονιά δεν ξεκινά, τεμαχίζεται. Το φλουρί βρίσκει σχεδόν πάντα τον σωστό αποδέκτη και οι ευχές κυκλοφορούν ως ασφαλές νόμισμα κοινωνικής συναλλαγής.

Αίθουσες, γραφεία, σύλλογοι, επιτροπές, σωματεία, όλα σε μια παράταξη ευχών, φτηνής κατανάλωσης. Καλή χρονιά με καθυστέρηση, υγεία με ημερομηνία λήξης, επιτυχίες γενικής χρήσεως. Δεν είναι η πίτα που ενοχλεί. Είναι το φαινόμενο. Η γενικευμένη λατρεία της τελετής, ανεξαρτήτως περιεχομένου. Η ανάγκη να υπάρχουμε μόνο ως παρουσία, όχι ως άνθρωποι. Από μια βασιλόπιτα μέχρι έναν γάμο ή μια κηδεία, η απόσταση έχει μικρύνει επικίνδυνα. Ίδιες χειραψίες, ίδια χαμόγελα, ίδια βλέμματα που μετρούν ισορροπίες. Παρών για να καταγραφείς, όχι για να συμμετάσχεις.

Κάποτε όλα αυτά με διασκέδαζαν ή με άφηναν αδιάφορο. Με τα χρόνια όμως, η αδιαφορία κουράζεται. Ο οργανισμός αντιδρά στην επανάληψη της επανάληψης. Δεν γελάς, δεν θυμώνεις, δεν συγκινείσαι. Νιώθεις εκείνη τη σωματική δυσφορία που προκαλεί το καθολικό ξεγύμνωμα του «είναι» από το «φαίνεσθαι».

Οι τελετές έγιναν δημόσιες σχέσεις με σκηνικό. Λόγοι χωρίς ακροατήριο, ευχές χωρίς πρόσωπο, χαρές και λύπες σε κοινή χρήση. Ακόμη και ο πόνος, όταν χρειαστεί, μπαίνει σε πρόγραμμα, με επίσημες παρουσίες και σωστή στάση σώματος. Τίποτα αυθόρμητο, τίποτα επικίνδυνο.

Και κάπως έτσι, η πίτα μένει στο κέντρο ως σύμβολο. Όχι παράδοσης, αλλά συνήθειας. Ένα ακίνδυνο τελετουργικό που μας εκπαιδεύει να κόβουμε το νόημα σε ίσα κομμάτια, μέχρι να μην περισσεύει τίποτα που να αξίζει να ειπωθε