Τελευταία σελίδα αριστερά

Κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι δεν χρειάζεται κανείς άλλος να μιλήσει για σένα. Το χέρι σου υπάρχει ακόμη. Μπορεί να κουράστηκε, μπορεί να δίστασε, αλλά ξέρει. Ξέρει τι πέρασες, τι φοβήθηκες, τι δεν είπες. Μας έμαθαν να πιστεύουμε ότι ο λόγος ανήκει σε λίγους. Σε όσους «ξέρουν να γράφουν». Κι εμείς να διαβάζουμε σιωπηλοί, να συμφωνούμε ή να διαφωνούμε από μέσα μας. Μέχρι που κάποτε διαβάζεις κάτι και νιώθεις ότι σε αφορά. Όχι γιατί μιλάει για σένα, αλλά γιατί μιλάει όπως θα μιλούσες εσύ αν τολμούσες. Εκεί γεννιέται η ζήλια. Όχι η κακή. Η ζήλια που σου λέει ότι μπορείς κι εσύ. Ότι αυτό που διάβασες δεν το έγραψε ένας ανώτερος άνθρωπος, αλλά ένα χέρι που πέρασε από παρόμοιες σκέψεις, από παρόμοια μπερδέματα. Τα χέρια που γράφουν δεν ανήκουν σε τέλειες ζωές. Συνδέονται με ανθρώπους κουρασμένους, αμφίβολους, συχνά πληγωμένους. Γι’ αυτό γράφουν. Όχι για να φανούν, αλλά για να ξαλαφρώσουν. Για να πουν έναν πόνο χωρίς να τον ζουν ολόκληρο εκείνη τη στιγμή. Το γράψιμο δεν λύνει τα προβλήματ...

Κάποτε, η φράση «επί της διαδικασίας» ήταν ένας παγωμένος χρησμός. Μια φράση ικανή να σταματήσει τον χρόνο, να εξαντλήσει ανθρώπους και να προστατεύσει αποφάσεις πριν καν ειπωθούν. Η ουσία περίμενε στο βάθος, αν περίσσευε χρόνος, αν περίσσευε θάρρος. Τα χρόνια πέρασαν, τα πρόσωπα άλλαξαν, οι λέξεις εκσυγχρονίστηκαν. Οι διαδικασίες έμειναν. Στέκουν ακόμα εκεί, ακίνητες και αυτάρεσκες. Δεν υπηρετούν τη δημοκρατία, τη φυλακίζουν σε μια προθήκη, καθαρή, αποστειρωμένη, αλώβητη από το άγγιγμα της ζωής. Με πρόσχημα την τήρησή τους, στήθηκε μια ηθική της κανονικότητας. Όλα γίνονται σωστά, όλα καταγράφονται, όλα έχουν ήδη κριθεί. Το αποτέλεσμα περνά από τα στάδια απλώς για να αποκτήσει νομιμοποίηση. Ένα παιχνίδι σικέ, χωρίς θεατές που πιστεύουν πια στο τέλος. Η διαδικασία έπαψε να είναι το μέσο, έγινε ο σκοπός. Ένα φυτώριο για πειθήνιες καριέρες, μια τιμωρία για όσους αρνούνται να μιλούν δίχως να λένε τίποτα. Πόσοι άνθρωποι - σκιές επέπλευσαν στις δίνες της, και πόσοι ζωντανοί πνίγηκαν επειδή δ...

Καθόμουν στην τελευταία σειρά μιας «υποχρέωσης». Στην πρώτη σειρά, ένας παλιός πρωταγωνιστής της τοπικής πολιτικής σκηνής. Η παρουσία του ήταν σκιά που αρνιόταν να φύγει, και κάτι μέσα μου σφίχτηκε. Ρώτησα τον διπλανό μου: «Αυτός είναι εκείνος;» Η απάντηση ήταν καταφατική. Δεν με κουράζει η πόλη, με κουράζει η επιμονή των ίδιων ανθρώπων πάνω της. Σαν παλιές αφίσες που ξεθωριάζουν. Η πόλη αντέχει. Εκείνοι προσπαθούν. Στην πολιτική δεν υπάρχει σύγκρουση, υπάρχει διάρκεια. Μια ήσυχη παράταση. Οι παλιοί εμφανίζονται ξανά όχι για να πουν κάτι νέο, αλλά γιατί δεν μπορούν να αποχωρήσουν. Η εξουσία τους κρατά γνώριμους και ακίνδυνους. Σαν παλιά έπιπλα που αλλάζουν θέση, όχι χρήση. Κάποτε μιλούσαν για αξίες. Σήμερα μιλούν για ισορροπίες. Δεν άλλαξαν ιδέες, άλλαξαν προτεραιότητες. Η πολιτική εδώ δεν είναι πράξη ρήξης, είναι τρόπος παραμονής. Η κοινωνία βλέπει και θυμάται. Αναγνωρίζει πρόσωπα και διαδρομές, γνωρίζει πώς συνήθως τελειώνουν. Κι όμως σιωπά. Όχι από αδιαφορία, αλλά από κόπωση. Από εκ...

Φέτος, για να είμαστε δίκαιοι, έγινε μια φιλότιμη προσπάθεια. Ο στολισμός της πόλης ήταν καλύτερος από άλλες χρονιές και ορισμένες χριστουγεννιάτικες εκδηλώσεις απέκτησαν κάποια συνοχή και ποιότητα. Υπήρξε διάθεση, κόπος και άνθρωποι που νοιάστηκαν. Αυτό πρέπει να το πούμε καθαρά, χωρίς ειρωνεία, χωρίς αστερίσκους, χωρίς μικροψυχία και χωρίς τον εύκολο πειρασμό της ισοπέδωσης. Όμως μια ιστορική πόλη δεν μετρά τον εαυτό της μόνο με το «καλύτερα από πέρυσι». Δεν της αρκεί η σύγκριση. Χρειάζεται ταυτότητα. Χρειάζεται μνήμη. Χρειάζεται διάρκεια. Χρειάζεται να αφήνει κάτι πίσω της όταν σβήνουν τα φώτα και τελειώνει η γιορτή. Τον Γενάρη του 2025, μετά τα Φώτα, είχα θέσει μια απλή αλλά κρίσιμη πρόταση. Ότι ο χριστουγεννιάτικος στολισμός και οι εκδηλώσεις δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μια ετήσια υποχρέωση της τελευταίας στιγμής. Ότι ο σχεδιασμός πρέπει να ξεκινά νωρίς. Όχι για να εντυπωσιάσει, αλλά για να αποκτήσει νόημα και συνοχή. Η πρόταση αυτή παραμένει σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Α...

«Και του χρόνου», λέμε, και η φωνή μας χάνεται μέσα στον θόρυβο των συνεργείων που μαζεύουν τα σιδερένια κουφάρια των στολισμών. Τώρα που η πόλη αποκαθηλώνει τα φωτάκια της και οι πλατείες επιστρέφουν στην πέτρινη σιωπή τους, η ψευδαίσθηση τελειώνει. Το ξεστόλισμα είναι η πιο ειλικρινής στιγμή του χειμώνα, είναι η ώρα που οι δρόμοι δείχνουν πάλι τις λακκούβες τους και οι άνθρωποι τις σκιές τους, χωρίς το άλλοθι μιας χρυσόσκονης που όλα τα σκέπαζε με μια πρόχειρη ευτυχία. Για εμάς, τους αμετανόητους της απέναντι όχθης, αυτή η γύμνια είναι η φυσική μας κατοικία. Μάθαμε να ζούμε με το βλέμμα πέρα από το προφανές, να μην εγκλωβιζόμαστε στο «φαίνεσθαι» μιας πλαστικής ευδαιμονίας. Στο κατώφλι του 2026, δεν περιμένουμε θαύματα από ένα ημερολόγιο που αλλάζει, αλλά αντοχές από έναν εαυτό που δοκιμάζεται. Κουραστήκαμε να μετράμε ανακυκλωμένες ελπίδες και ηγέτες που η πνευματική τους ένδεια περισσεύει, ενώ οι ίδιοι και οι ίδιοι, με τα ίδια και τα ίδια, προσπαθούν να διαχειριστούν μια μιζέρια που ...

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μια έκτακτη ανάρτηση μετά την ντροπιαστική δήλωση του Έλληνα Πρωθυπουργού για την επέμβαση των ΗΠΑ στην Βενεζουέλα Στον χάρτη της διεθνούς σκηνής, η απόσταση ανάμεσα στην Αθήνα και το Καράκας μετριέται πλέον με την ακρίβεια μιας δήλωσης που στάζει ιστορική αμνησία. Η πρόσφατη τοποθέτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, με την οποία έσπευσε να ενδυθεί τον μανδύα του κήρυκα μιας «επέμβασης» στη Βενεζουέλα, δεν είναι απλώς μια διπλωματική αστοχία. Είναι μια πράξη βαθιά ντροπιαστική, ένας λεκτικός υποκλισμός που ηχεί σαν προσβολή στη δημοκρατική παράδοση ενός Λαού που γνωρίζει καλά τι σημαίνει «κηδεμονία». Ο Έλληνας πρωθυπουργός επέλεξε τον ρόλο του πιο «πρόθυμου» της παρέας. Η Αθήνα, που κάποτε υπήρξε σύμβολο αντίστασης στην κηδεμονία, εμφανίζεται τώρα να ζητά την έφοδο των ξένων σε μια κυρίαρχη χώρα. Στη λογοτεχνία των εθνών, αυτό το κεφάλαιο το έχουμε διαβάσει πολλές φορές. Είναι το ίδιο μοτίβο όπου η «σταθερότητα» βαφτίζεται εισβολή και η «ελευθερία» μετατρέπεται σε...

Ο κόσμος που ανατέλλει δεν είναι ποτέ ένας πιστός καθρέφτης του χθες. Κουβαλά πάντα την εύθραυστη υπόσχεση μιας απειροελάχιστης διαφοράς, ικανής να αλλάξει τα πάντα. Υπάρχει μια παλιά ιστορία των Χασιδίμ για τη μέλλουσα ζωή: λένε πως εκεί όλα θα είναι απαράλλαχτα. Το δωμάτιο θα είναι το ίδιο, τα ρούχα μας τα ίδια, όλα θα είναι όπως τώρα, μόνο λίγο διαφορετικά. Αυτή η «μικρή διαφορά» είναι που μας κρατά σε τροχιά. Είναι το καύσιμο για το δικό μας «όλο και πιο ψηλά», η κρυφή ελπίδα πίσω από τις τυπικές ευχές για υγεία και αγάπη. Όμως, η αγάπη… Πόσο δύσκολα την αρθρώνουμε πέρα από τα εορταστικά χαρτιά περιτυλίγματος. Την περιφέρω χρόνια, τη ψιθυρίζω στις γωνίες των σκέψεών μου, αλλά διστάζω να την κοιτάξω κατάματα. Ίσως από μια ενστικτώδη ντροπή, ίσως γιατί η αγάπη είναι ένα μέγεθος που τελικά μας υπερβαίνει. «Αγάπη σημαίνει δόσιμο», σημειώνει ο Νίκος Ξυδάκης, «δέσμευση, ηθική ευθύνη». Λέξεις που στα αυτιά των πολλών ηχούν πια αφελείς, σχεδόν ντεμοντέ. Κι όμως, είναι η μόνη πράξη που επιτ...

Η καινούργια αρχή δεν έρχεται με τον χρόνο. Έρχεται όταν αντέξει το σώμα. Κάθε Γενάρη το ίδιο αίτημα, ίδια υπόσχεση, ίδια αναβολή. Όχι από αδυναμία, από εκπαίδευση. Έτσι μας έμαθαν, να περιμένουμε. Μπαίνουμε στη νέα χρονιά όπως μπαίνει κανείς σε παγωμένο σπίτι, προσεκτικά, μην ενοχλήσει τη σιωπή. Ζητάμε ζεστασιά από μνήμες, καλοκαίρια δανεικά, εποχές που οι λέξεις δεν ήταν ακόμη ύποπτες. Υπήρξε μια αταξία, τότε που η ζωή προλάβαινε τη σκέψη και η νιότη δεν ζητούσε άδεια. Δεν ήταν καλύτερα, ήταν επικίνδυνα αληθινά. Οι λέξεις είχαν κόστος, γι’ αυτό και άξιζαν. Σήμερα οι λέξεις κυκλοφορούν ακίνδυνες. Μιλάμε πολύ, δεν λέμε τίποτα. Λιγότερη γραφή, περισσότερα πατήματα. Όλα εικόνα, όλα κατανάλωση. Η άποψη μετριέται, ο λόγος φιλτράρεται, η σιωπή επιβραβεύεται. Στην εποχή της εικόνας δεν επικοινωνούμε, συμμορφωνόμαστε. Δεν γράφω από πείσμα. Από ανάγκη γράφω. Επιμένω στις λέξεις γιατί ακόμη μπορούν να χαλάσουν τη σειρά. Να καθυστερήσουν την ομαλή ροή. Να θυμίσουν ότι ο κόσμος δεν φτιάχτηκε για ...

Τέσσερα χρόνια τώρα το γράφω. Θέλω να πάω στην Αμερική . Δεν είναι επιθυμία πια, είναι μια μορφή εσωτερικής εξορίας. Όσοι με διαβάζουν, γνωρίζουν πως το ταξίδι αυτό δεν είναι μια τουριστική απόδραση, αλλά μια διεκδίκηση ύπαρξης. Κι όμως, τέσσερα χρόνια τώρα, η αναχώρηση παραμένει μετέωρη. Όχι από δειλία, ούτε από την κόπωση του σώματος, αλλά γιατί ο κόσμος μας έμαθε να ζητάμε άδεια ακόμη και για να ονειρευτούμε. Το 2026 ανατέλλει δίχως την υπόσχεση της λύτρωσης. Δεν έρχεται να μας ελευθερώσει, έρχεται να επικυρώσει τη μεγάλη αναβολή, να μετατρέψει την αναμονή σε μια νέα, ασφυκτική κανονικότητα. Μας δίδαξαν να προσμένουμε τις «κατάλληλες συνθήκες», τις χρηστές κυβερνήσεις, τις ευοίωνες μέρες, την ίδια ώρα που η ζωή μας φυλλορροεί αθόρυβα. Θέλω να πάω στην Αμερική. Να σταθώ στη Νέα Υόρκη, εκεί που η ελευθερία διαφημίζεται με το φως των ουρανοξυστών και τιμολογείται με την απληστία των τετραγωνικών. Να διασχίσω το Μανχάταν, όχι ως περιηγητής, αλλά ως μάρτυρας μιας αυτοκρατορίας που πασχίζ...

Κάθε έλευση του χρόνου είναι μια σιωπηλή επιστροφή, δίχως τον απόηχο χειροκροτημάτων. Οχυρώνομαι εντός μου, ακόμη και όταν βρίσκομαι εκτός των τειχών. Όχι για να διαφύγω, μα για να μη διασκορπιστώ στα ασήμαντα. Με την ωρίμανση, αποκτάς την τέχνη της απόστασης από την κεντρική σκηνή, από τα φώτα που εκτυφλώνουν όσους αδυνατούν να παραγάγουν το δικό τους φως. Αναπνέεις λίγο παραδίπλα, εκεί όπου ο χρόνος δεν υψώνει τη φωνή του, αλλά εμμένει, σιωπηλός και επίμονος. Το 2026 προσεγγίζει αθόρυβα, σαν φάντασμα. Η χρονιά που παρέρχεται δεν προσφέρει απολογίες, και η επερχόμενη δεν δίνει εξηγήσεις. Απαιτεί απλώς να αναμετρηθείς με τα μέτρα σου. Όχι για την ευτυχία – αυτή σπανίως αντέχει στη διάβρωση του χρόνου. Για τη ζωή μιλάμε. Ολόκληρη. Με τα ρήγματα, με τις καθυστερήσεις, με τις στιγμές που σε αιφνιδιάζουν. Οι πραγματικά ευτυχισμένοι δεν έχουν ιστορίες. Ποτέ δεν στάθηκαν να καταμετρήσουν δευτερόλεπτα, δεν έμειναν με κομμένη την ανάσα να αναρωτιούνται αν θα υπάρξει συνέχεια. Περπάτησαν ευθεία...

Στο κλείσιμο κάθε κύκλου, επιστρέφει η ίδια, σχεδόν ενοχική, ευχή: «Να φύγει». Σαν να ευθύνεται ο χρόνος για όσα δεν αντέξαμε, σαν να είναι εκείνος ο ένοχος για τις δικές μας σιωπές. Όμως ο χρόνος δεν αποχωρεί, μετακινείται. Από το μελάνι της εφημερίδας χαράσσεται στο σώμα και από τις μέρες που πέρασαν ριζώνει στη μνήμη. Για κάποιους, ο χρόνος είναι ένας στεγνός, λογιστικός ισολογισμός. Αν το ταμείο βγαίνει, όλα καλώς καμωμένα. Αν περισσέψει κάτι, το βαφτίζουν ευτυχία, το μετρούν και το ξεχνούν. Για εμάς, όμως, ο χρόνος παραμένει πληγή και φως μαζί. Μια σπίθα που δεν έσβησε στις καταιγίδες, που δεν καίει πια, μα φωτίζει. Κι αυτή η διαύγεια είναι που πονάει περισσότερο. Υπάρχουν κι εκείνοι που αναλώνονται στην τριβή της απληστίας και του φόβου. Σκάβουν λάκκους για τους άλλους και καταλήγουν να κατοικούν οι ίδιοι μέσα τους, κατηγορώντας ύστερα τον χρόνο για το σκοτάδι που οι ίδιοι παρήγαγαν. «Ωραία φεύγουν τα χρόνια και σε λευτερώνουν από το βάρος τους», γράφτηκε κάποτε. Όμως η διάγνωση ...

Ας το πάρουμε απόφαση, το ποτάμι θα μας περιέχει. Όχι ως απειλή, ούτε ως λύτρωση, αλλά ως φυσικό νόμο. Θα μας πάρει όπως παίρνει το φως τα πράγματα, χωρίς διάκριση, με μια δικαιοσύνη που δεν εξηγείται και δεν παρηγορεί. Δεν θα μας ρωτήσει αν είμαστε έτοιμοι, ούτε αν κλείσαμε τους λογαριασμούς μας με τον χρόνο. Θα μας σηκώσει όπως είμαστε, με τις εκκρεμότητες, τα θέλω που έμειναν μισά και τα όνειρα που κρατήσαμε ζεστά μόνο και μόνο για να μη σβήσουν. Έτσι συνεχίζουμε. Με μικρές επανεκκινήσεις, σχεδόν ανεπαίσθητες, σαν να μπορούμε να ξεγελάσουμε τον χρόνο. Ακόμα κατοικώ στο Εδώ. Το Εκεί το πλησιάζω γράφοντας, όχι για να το κατακτήσω, αλλά για να γίνει ανθρώπινο το πέρασμα. Οι λέξεις δεν θεραπεύουν. Διασώζουν. Κρατούν μορφές και φωνές όρθιες μέσα στον απέραντο χώρο που μας διαλύει όταν μένει ανώνυμος. Ο χρόνος δεν είναι αθώος, ούτε ένοχος. Είναι αυτό που του επιτρέπουμε να γίνει. Του δώσαμε χρώμα, ήθος, ιδεολογία και βάρος. Κι έπειτα απορήσαμε που μας λύγισε. Κι όμως, μέσα στη ροή του, υπ...

Επτά χρόνια μετά, η υποψία έγινε ετυμηγορία. Τότε αναρωτιόμασταν αν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ο καθρέφτης μας, σήμερα γνωρίζουμε πως είναι το σφαγείο της αυθεντικότητας. Αυτές τις μέρες των γιορτών, η εικόνα που πασχίζουμε να φιλοτεχνήσουμε δεν είναι παρά μια κραυγή αγωνίας «Κοιτάξτε με, υπάρχω επειδή φαίνομαι». Αυτοί είμαστε!!! Μια κοινωνία που αν δεν «αιχμαλωτίσει» τη στιγμή σε ένα pixel, νιώθει πως η στιγμή δεν συνέβη ποτέ. Κάντε τον λογαριασμό της εποχής, προσθέστε τόνους ψηφιακού θορύβου και αφαιρέστε κάθε ίχνος σιωπής. Η ανωριμότητα του παρελθόντος δεν θεραπεύτηκε, απλώς εκσυγχρονίστηκε. Καταντήσαμε να εκθέτουμε την ιερότητα της μάνας ή την αθωότητα του παιδιού μας στο παζάρι των likes, λες και η αγάπη χρειάζεται δημόσια επικύρωση για να αποκτήσει αξία. Είναι η απόλυτη κατάντια: να μετατρέπουμε το συναίσθημα σε τηλεγράφημα προς αγνώστους. Κάποτε, το χαρτί και ο μελάνι επέβαλε μια ευλογημένη φειδώ. Κάθε λέξη που τυπωνόταν είχε βάρος, γιατί είχε κόστος. Σήμερα, η «τζάμπα» ...

Υπάρχουν πράγματα που δεν γκρεμίζονται με πάταγο. Φθείρονται στη σιωπή, σαν τα παλιά οικοδομήματα που παραδίδονται στην υγρασία. Η εμπιστοσύνη, το «μαζί», η κοινή μας γλώσσα, όλα υποχώρησαν μπροστά στη στυγνή βεβαιότητα πως ο άλλος δεν είναι πια συνοδοιπόρος, αλλά εμπόδιο. Μέσα σε αυτή την αργόσυρτη διάβρωση, χάθηκε ανεπαισθήτως και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Όχι ως θεωρία, στα λόγια παραμένει άτρωτη, αλλά ως η καθημερινή χειρονομία που μας ορίζει. Γι’ αυτό και οι ευχές ακούγονται κούφιες. Όσο πιο γενικές, τόσο πιο ακίνδυνες. Υπόσχονται καλύτερα χρόνια χωρίς να αγγίζουν τη ζωή. Όταν το όραμα αποσπάται από τον άνθρωπο, γίνεται διακόσμηση. Ίσως η μόνη έντιμη αρχή να είναι η επιστροφή στον εαυτό μας. Όχι ως φυγή, αλλά ως ευθύνη. Να ορίσουμε τι δεν ανεχόμαστε πια. Να πούμε την αλήθεια μας χωρίς προστασία. Σε αυτή τη διαδρομή δεν αναζητούμε τον εξαγνισμό. Αναζητούμε την άρνηση στον εθισμό. Γιατί οι κοινωνίες δεν καταρρέουν από τις μεγάλες κρίσεις, αλλά από τη μικρή, καθημερινή παραίτηση. Από ...

Παραμονές Χριστουγέννων 2025. Στο γραφείο μου υπάρχει ακόμη ένα κινητό του 2022. Ένα Galaxy S22. Τότε θεωρούνταν αιχμή. Σήμερα μοιάζει ήδη με αντικείμενο μεταβατικό. Δεν χάλασε. Δεν κουράστηκε. Απλώς δεν χωρά πια στην εποχή. Η φθορά δεν είναι τεχνική, είναι πολιτική. Κάποτε είχα την πολυτέλεια της υπερβολής. Έγραφα τα αδιανόητα, σαν να μπορούσε η γλώσσα να λειτουργήσει προληπτικά. Να αποτρέψει τα προβλέψιμα. Δεν λειτούργησε. Δεν ήρθαν οι καταστροφές. Ήρθαν οι κανονικότητες. Και αποδείχθηκαν πιο σκληρές. Χείρου χειρότερα, χωρίς καν την παρηγοριά της έκπληξης. Με τρομάζει η ταχύτητα με την οποία χάνεται η ύλη. Όχι επειδή φθείρεται, αλλά επειδή δεν αγαπιέται. Με τρομάζουν τα φτηνά πράγματα. Όχι για την τιμή τους, αλλά για τη μοίρα τους. Κινητά που γεννιούνται παλιά. Ρούχα που δεν προλαβαίνουν να αποκτήσουν σώμα. Αυτοκίνητα που γερνούν πριν δεθούν με τον άνθρωπο που τα αγόρασε. Με τρομάζουν οι εργατοώρες που θυσιάζονται για αντικείμενα μιας χρήσης. Οι συσκευασίες που κοστίζουν περισσότερο ...