Ο εχθρός του εχθρού μου

Ο εχθρός του εχθρού μου δεν είναι φίλος μου.

Το μάθαμε σαν πολιτικό αξίωμα. Με τα χρόνια κατάλαβα πως είναι περισσότερο ένας κανόνας ζωής.

Υπάρχουν στιγμές που το τοπίο θολώνει. Οι βεβαιότητες μικραίνουν, οι άνθρωποι αλλάζουν θέση και ξαφνικά βρίσκεσαι να συνομιλείς με εκείνον που μέχρι χθες στεκόταν απέναντί σου.

Κάνεις έναν συμβιβασμό. Μετά έναν ακόμη. Και συνεχίζεις.
Σαν να φοράς τα ίδια στενά παπούτσια και να λες πως θα τα συνηθίσεις. Μόνο που τα πόδια θυμούνται. Και κάποια βράδια, όταν όλα ησυχάζουν, θυμάσαι κι εσύ.

Τότε έρχεται η ερώτηση. «Δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς;»
Μπορούσε. Απλώς εκείνη τη στιγμή το τίμημα της ελευθερίας έμοιαζε μεγαλύτερο από το τίμημα του συμβιβασμού.

Εκεί βρίσκεται η παγίδα. Ο συμβιβασμός έρχεται ντυμένος λογική. Μιλάει για ανάγκη, για συγκυρίες, για δύσκολους καιρούς. Υπόσχεται πως όλα είναι προσωρινά.
Και ύστερα μένει. Μένει στις αποφάσεις μας, στις σχέσεις μας, στον τρόπο που κοιτάζουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη.

Το ίδιο συμβαίνει και στην πολιτική. «Πολέμα τον εχθρό σου διαμέσου του εχθρού σου». Μια μεγάλη κουβέντα.
Οι μεγάλες κουβέντες όμως αντέχουν όταν περνούν και από τη δεύτερη σκέψη.

Γιατί μετά τη νίκη απέναντι στον κοινό εχθρό, ο προσωρινός σύμμαχος μπορεί να μείνει δίπλα σου για χρόνια.
Κι εκεί αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα.

Πάντα με τρόμαζαν οι άνθρωποι που αλλάζουν εύκολα πρόσωπο ανάλογα με την εποχή. Μια προβιά όταν χρειάζεται. Μια λεοντή όταν βολεύει.

Ένα άλλοθι για κάθε περίσταση. Η ζωή έχει μνήμη. Κι εμείς έχουμε ακόμη καλύτερη. Μπορεί να ξεγελάσουμε τους άλλους.
Τον εαυτό μας τον ξεγελάμε πολύ δυσκολότερα.

Εδώ βρίσκεται τελικά η ουσία. Το θέμα είναι η ζωή μας. Ο άνθρωπος που κρατάμε δίπλα μας από συνήθεια. Η δουλειά που συνεχίζουμε από φόβο.
Η σχέση που έχει τελειώσει μέσα μας και περιμένει το θάρρος μιας λέξης. Η σιωπή που βαφτίσαμε ψυχραιμία. Η ανοχή που βαφτίσαμε ωριμότητα.

Η τελική ετυμηγορία έρχεται πάντα αργά. Όταν οι άλλοι έχουν φύγει από το δωμάτιο και μένεις εσύ με όσα διάλεξες. Εκεί μένει μόνο το πρόσωπό σου απέναντι στο πρόσωπό σου. Γιατί δεύτερη ζωή δεν υπάρχει.

Και κάπου εδώ επιστρέφω στον Πωλ Μπόουλς.
Στο «Τσάι στη Σαχάρα» υπάρχει μια σκέψη που σε σταματά.
Η ζωή μοιάζει απέραντη επειδή δεν γνωρίζουμε πόσο μας απομένει. Κι όμως, όλα συμβαίνουν λίγες φορές.

Ένα απόγευμα των παιδικών μας χρόνων. Ένας άνθρωπος που αγαπήσαμε. Μια πανσέληνος.
Κι αυτά τα λίγα, κάποτε, είναι ολόκληρη η ζωή μας.

Γι' αυτό, πριν κάνουμε τον επόμενο συμβιβασμό, ας αναρωτηθούμε τι ακριβώς ανταλλάσσουμε.
Λίγη προσωρινή ησυχία με μια αληθινή στιγμή της ζωής μας;
Την ελευθερία μας με την ασφάλεια μιας εύκολης επιλογής;

Τα στενά παπούτσια δεν ήταν ποτέ το πρόβλημα. Η διαδρομή ήταν δική μας.
Και τα βήματα επίσης.