Λογαριασμοί με τον ουρανό

Δεν είναι τα προβλήματα που κουράζουν . Είναι η επανάληψή τους. Η αίσθηση ότι ξυπνάς κάθε πρωί μέσα στο ίδιο έργο, με διαφορετικούς πρωταγωνιστές και αμετάβλητο σενάριο. Οι φωνές αλλάζουν χροιά, οι υποσχέσεις αλλάζουν περιτύλιγμα, η καθημερινότητα όμως επιστρέφει πάντα στο ίδιο σημείο.

Υπάρχουν τόποι όπου η εξουσία μοιάζει αόρατη επειδή λειτουργεί. Και υπάρχουν τόποι όπου γίνεται τόσο θορυβώδης ώστε να σκεπάζει ακόμη και την απουσία του έργου της. Εδώ μάθαμε να ζούμε μέσα στον θόρυβο. Ανακοινώσεις, αντιπαραθέσεις, φωτογραφίες, θριαμβολογίες, καταγγελίες. Ένα ατέλειωτο πανηγύρι λέξεων που συχνά δεν αφήνει χώρο ούτε για μια σιωπή αλήθειας.

Κι όμως, το πιο παράξενο δεν είναι αυτό. Το πιο παράξενο είναι ότι εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως είμαστε το κέντρο του κόσμου. Σκιαμαχούμε με πάθος για μικρές επικράτειες επιρροής, λες και από τις τοπικές μας φιλονικίες εξαρτάται η τροχιά των άστρων. Ενώ στην πραγματικότητα είμαστε μια μικρή κουκκίδα πάνω σε έναν χάρτη που αδιαφορεί για τις αυταρέσκειές μας.

Στο μεταξύ, οι νέοι μεγαλώνουν μπροστά σε οθόνες που φωτίζουν τα πρόσωπα και σκοτεινιάζουν τη φαντασία. Οι μεγαλύτεροι μετρούν συντάξεις, εκπτώσεις και λογαριασμούς. Κι οι ονειροπόλοι, εκείνοι οι παλιοί ταραξίες της ψυχής, σπανίζουν. Και αυτοί που υπάρχουν έχουν μάθει ότι στις εποχές του υπερβολικού θορύβου, η σιωπή γίνεται η τελευταία μορφή αξιοπρέπειας.

Τότε καταλαβαίνεις πως η φυγή δεν είναι γεωγραφία. Δεν είναι λιμάνι, αεροδρόμιο ή εισιτήριο χωρίς επιστροφή. Είναι η προσπάθεια να ξεφύγεις από τη φθορά του ίδιου κύκλου, από τη συνήθεια που μεταμφιέζεται σε μοίρα, από τη βεβαιότητα ότι τίποτε δεν αλλάζει επειδή όλοι μιλούν αδιάκοπα για την αλλαγή.

Και κάπου εκεί, αργά, σχεδόν ψιθυριστά, αρχίζεις να ανοίγεις λογαριασμούς με τον ουρανό. Να ζητάς από το αύριο όσα δεν τόλμησε να κάνει το σήμερα. Να εμπιστεύεσαι στα σύννεφα τα ανεκπλήρωτα, τις διαψεύσεις και τις μικρές ελπίδες που επέζησαν.
Ώσπου γεννιέται το μόνο ερώτημα που αξίζει να φοβάται κανείς.

Πόσο καιρό μπορεί ένας άνθρωπος να μένει στο ίδιο σημείο χωρίς να αρχίσει να φεύγει από τον εαυτό του;

Με αλάτι στα μαλλιά και άσπρα ρούχα

Το καλοκαίρι έχει έναν περίεργο τρόπο να επιστρέφει. Όχι ως εποχή, αλλά ως ανάμνηση. Μια μυρωδιά αλατιού, ένα τραγούδι από μακριά, ένα δειλινό πάνω στο Ιόνιο αρκούν για να ανοίξουν ξανά πόρτες που νόμιζες κλειστές.

Κάπως έτσι βρέθηκα πάλι στους Έρμονες.

Οι βράχοι ήταν εκεί. Το «Κασάρι», ο μικρός και ο μεγάλος βράχος της Αστραπής. Ολόκληρη η γεωγραφία της παιδικής μας ηλικίας. Εκεί έμαθα να κολυμπώ. Εκεί έκανα τις πρώτες βουτιές, μετρώντας το θάρρος μου από πέτρα σε πέτρα. Απέναντι, ο Τούρκος βράχος στεκόταν πάντα μυστηριώδης και ακίνητος, δίνοντας υλικό στους θρύλους που πλάθαμε για να μεγαλώσει η φαντασία μας.

Τα απογεύματα κατηφορίζαμε προς τη θάλασσα γεμάτοι ήλιο, ιδρώτα και όνειρα. Η αλμύρα στέγνωνε πάνω στο δέρμα σαν παράσημο. Οι παρέες μεγάλες. Τα γέλια ακόμη μεγαλύτερα. Εκείνη την ηλικία πιστεύεις πως όλα θα κρατήσουν για πάντα.

Κάπου ανάμεσα στα μπάνια και στα βραδινά ραντεβού άρχισε να κάνει την εμφάνισή του και ο έρωτας. Ο πρώτος.

Ένα βλέμμα που κρατούσε λίγο περισσότερο. Ένα χαμόγελο που αρκούσε για να χάσεις τον ύπνο σου. Η αμηχανία, η προσμονή, η βεβαιότητα ότι ο κόσμος ολόκληρος κρινόταν από μια συνάντηση σε μια καλοκαιρινή βραδιά.

Θυμάμαι ακόμη τη μυρωδιά του Amber Solaire να ανακατεύεται με το ιώδιο και το αλάτι. Θυμάμαι τα πρώτα σκιρτήματα. Τις πρώτες αυταπάτες. Την αθωότητα που νόμιζε ότι θα κρατήσει για πάντα.

Θυμάμαι τα βράδια. Με αλάτι στα μαλλιά και άσπρα ρούχα.

Κυκλοφορούσαμε με την αυτοπεποίθηση ανθρώπων που πίστευαν ότι είχαν κατακτήσει τη ζωή. Νομίζαμε πως γίναμε άνδρες. Είμαστε Παιδιά.

Τα χρόνια πέρασαν. Οι παρέες αραίωσαν. Κάποια πρόσωπα χάθηκαν μέσα στον χρόνο και εγκαταστάθηκαν στη μνήμη. Όμως κάθε καλοκαίρι επιστρέφουν για λίγο. Μαζί με τα γέλια, τα όνειρα και εκείνη τη βεβαιότητα ότι η ζωή βρισκόταν ολόκληρη μπροστά μας.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το καλοκαίρι. Όχι οι διακοπές ούτε η θάλασσα. Η μυστική συνάντηση με εκείνον που υπήρξες κάποτε και που εξακολουθεί να περπατά κάπου στους Έρμονες, με αλάτι στα μαλλιά και άσπρα ρούχ

Εκείνα που είχα να σου πω...

Τα ανείπωτα έχουν μια παράξενη δύναμη. Δεν χάνονται με τον χρόνο, δεν φθείρονται από την απόσταση, δεν υποχωρούν μπροστά στη λογική. Μένουν εκεί, σιωπηλά και επίμονα, σαν εκκρεμότητες της ψυχής.

Ίσως γι’ αυτό πολλές από τις μεγάλες ανθρώπινες απώλειες δεν γεννήθηκαν από το μίσος, αλλά από τον δισταγμό. Από ανθρώπους που περίμεναν την κατάλληλη στιγμή και τελικά συνάντησαν τον λάθος χρόνο.

Παράξενο πράγμα η ζωή. Μας μαθαίνουν να προσέχουμε τι λέμε, αλλά σχεδόν κανείς δεν μας προειδοποιεί για τον κίνδυνο αυτών που δεν λέμε. Κι έτσι γεμίζει ο κόσμος από ανθρώπους συνετούς, προσεκτικούς και δυστυχισμένους. Ανθρώπους που δεν έκαναν λάθος. Απλώς δεν τόλμησαν.

Ίσως γι’ αυτό μια ολόκληρη γενιά έμαθε να κρύβει όσα αισθανόταν. Να μετατρέπει τον έρωτα σε σιωπή, την επιθυμία σε αξιοπρέπεια και την προσδοκία σε ανάμνηση. Έρωτες που δεν βγήκαν ποτέ στο φως συνέχισαν να ζουν για χρόνια στο σκοτάδι. Όχι επειδή ήταν σπουδαιότεροι από τους άλλους, αλλά επειδή έμειναν ανολοκλήρωτοι.

Ο Μάνος Ελευθερίου, στην «Πολιτεία Γ΄», άγγιξε όσο λίγοι αυτή τη σιωπηλή πλευρά της ζωής. Εκεί όπου τα σημαντικότερα λόγια μένουν για πάντα στην άκρη των χειλιών. Εκεί όπου οι άνθρωποι κουβαλούν για χρόνια «εκείνα που είχα να σου πω».

Ίσως τελικά τα ανείπωτα να μην είναι απλώς λέξεις που δεν ειπώθηκαν. Ίσως να είναι οι έρωτες που δεν ομολογήθηκαν, οι αγκαλιές που δεν δόθηκαν, τα «μείνε» που δεν ακούστηκαν ποτέ. Όσα αφήσαμε να χαθούν από δειλία, από ντροπή ή από τον φόβο μήπως παραβιάσουμε κάποιο άβατο.

Γιατί στο τέλος οι άνθρωποι δεν θυμούνται μόνο αυτά που έζησαν. Θυμούνται και εκείνα που δεν τόλμησαν να ζήσουν.

Και ίσως τα ανείπωτα να πονάνε τόσο πολύ επειδή δεν τελείωσαν ποτέ. 

Η τελευταία πολυτέλεια είναι να καίγεσαι ακόμη

Επικίνδυνη στιγμή να ζεις με αναμνήσεις. Τα όνειρα κοιτούν μπροστά, οι αναμνήσεις πίσω. Και κανείς δεν έφτασε μακριά περπατώντας ανάποδα.

Κι όμως, όσο μεγαλώνει η κούραση, τόσο πιο δελεαστικό γίνεται το καταφύγιο του παρελθόντος. Εκεί όπου οι ήττες έχουν ήδη συμβεί και δεν απειλούν πια, όπου τα λάθη έχουν αποκτήσει εξηγήσεις και οι επιθυμίες δεν ζητούν λογαριασμό. Είναι μια ήρεμη παγίδα. Γιατί σιγά σιγά σταματάς να ονειρεύεσαι αυτό που μπορεί να γίνει και αρχίζεις να κατοικείς σε αυτό που υπήρξε.

Εκεί αρχίζει η ήττα.

Όχι όταν χάνεις.

Όταν παύεις να επιθυμείς.

Γι' αυτό επιμένουμε . Όχι επειδή έχουμε απαντήσεις. Επιμένουμε για να μην παραδοθούν οι ερωτήσεις. Για να μη σβήσει η φωτιά. Για να θυμόμαστε ότι οι λέξεις δεν γεννήθηκαν για να περιγράφουν τον κόσμο. Γεννήθηκαν για να τον μετακινούν.

Η θλίψη δεν με φοβίζει. Η θλίψη κρύβει ακόμη ζωή. Η αδιαφορία με φοβίζει. Εκείνη η ήσυχη παραίτηση που δεν θυμώνει με τίποτα, δεν συγκινείται με τίποτα, δεν περιμένει τίποτα. Οι κυνικοί τη βαφτίζουν ωριμότητα. Συχνά είναι απλώς μια κομψά ντυμένη παραίτηση.

Είμαι απ’ αυτούς που καίγονται ακόμη. Που ερωτεύονται παρά τις ήττες τους. Που ονειρεύονται παρά τις διαψεύσεις τους. Που επιμένουν να συγκινούνται σε μια εποχή που θεωρεί τη συγκίνηση αφέλεια και τον κυνισμό εξυπνάδα. Αυτοί κρατούν τον κόσμο όρθιο. Οι υπόλοιποι απλώς τον κατοικούν.

Αν υπάρχει μια τελευταία πολυτέλεια στον καιρό μας, δεν είναι ο πλούτος, ούτε η άνεση, ούτε η ασφάλεια. Είναι να μπορείς ακόμη να αναστατώνεσαι. Να βάζεις φωτιά στις βεβαιότητές σου. Να χαλάς την τακτοποιημένη εικόνα του εαυτού σου. Να αφήνεις μια ιδέα, έναν άνθρωπο, ένα όνειρο να σε μετακινήσει από τη θέση σου.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν φοβούνται την αποτυχία. Φοβούνται την αναστάτωση που προηγείται της αλλαγής. Γι' αυτό προτιμούν τη βεβαιότητα που τους μικραίνει από την αβεβαιότητα που θα μπορούσε να τους μεγαλώσει.

Όμως η ζωή δεν προχωρά με βεβαιότητες. Προχωρά με εκείνους που δέχονται να καούν λίγο από τη φωτιά που κυνηγούν.

Γιατί ο άνθρωπος δεν πεθαίνει όταν διαψεύδονται τα όνειρά του.

Πεθαίνει όταν συμβιβάζεται με τις αναμνήσεις τους.

Και όσο υπάρχει φωτιά, υπάρχει δρόμος.

Θέλω

Θέλω. Η λέξη εμφανίστηκε πολύ πριν από τη σοφία. Πριν από τα συμπεράσματα, πριν από τις ήττες που αργότερα βαφτίσαμε εμπειρία. Ήρθε πρώτη και εγκαταστάθηκε μέσα μας σαν φωτιά.

Πέρασαν χρόνια. Άλλαξαν πρόσωπα, πόλεις, συνήθειες. Το χθες δεν υποστήριξε τον χρόνο του. Έμεινε πίσω να υπερασπίζεται έναν ενεστώτα που είχε ήδη αναχωρήσει.

Εγώ συνέχισα. Καταστρέφω τετράγωνα. Πάντα τα κατέστρεφα. Κάθε πλαίσιο υπήρξε εμπόδιο στην πνοή μου.

Κάποτε χάθηκα στις λέξεις και ζήτησα τη βοήθεια των αριθμών. Οι αριθμοί έκαναν τη δουλειά τους. Οι λέξεις επέστρεψαν αργότερα για να ζητήσουν τον λόγο.

Και τότε άκουσα ξανά εκείνη τη μικρή λέξη.

Θέλω.

Θέλω έναν δρόμο που δεν περπάτησα.

Θέλω μια θάλασσα που περιμένει ακόμη.

Θέλω τη γυναίκα που δεν γνώρισα.

Τη θέλω ντυμένη με το άσπρο του πάγου και το κόκκινο της φωτιάς.

Θέλω μια κουβέντα που άργησε χρόνια.

Θέλω να ξυπνήσω ένα πρωί και να αισθανθώ πως ο κόσμος εξακολουθεί να κρύβει εκπλήξεις.

Το «θέλω» γνωρίζει κάτι που συχνά ξεχνάμε. Η ζωή μετριέται και με όσα εξακολουθούν να μας καλούν.

Γι’ αυτό επιβιώνει. Επιμένει να κοιτάζει προς τον ορίζοντα. Όχι επειδή αγνοεί την απόσταση, αλλά επειδή αναγνωρίζει το κάλεσμα. Από την πεποίθηση ότι κάπου παρακάτω υπάρχει ακόμη μια λέξη να γράψεις, ένας άνθρωπος να συναντήσεις, ένας έρωτας να σε περιμένει.

Τι θέλω θαλασσινός άνθρωπος στην τρύπα του ηφαιστείου;

Το ίδιο που ήθελα πάντα.

Να δώσω πρόσωπο στο απρόσωπο.

Να προσφέρω σώμα σε όσα περιμένουν ακόμη να γεννηθούν.

Να ζήσω.

Την θέλω για μια ζωή Ύμνο στην Ελευθερία.

Το «θέλω» είναι η πιο όμορφη ανυπακοή απέναντι στον χρόνο.

Μια φωτιά που επιμένει.

Μια θάλασσα που καλεί.

Μια λέξη που ανοίγει δρόμο προς την ελευθερία. 

Τα αδέσποτα των λέξεων

Συγγνώμη που φεύγω κάθε τόσο από την καθημερινότητα.

Επιστρέφω πάντα. Οι δρόμοι μπορεί να μην έχουν γυρισμό, όπως λέει το τραγούδι, οι σκέψεις όμως έχουν. Και συνήθως επιστρέφουν φορτωμένες με πράγματα που δεν πρόσεξες την πρώτη φορά.

Κάποτε έψαχνα.
Με τη λαιμαργία του αχόρταγου παιδιού. Εκείνου που θέλει να προλάβει τα πάντα, να τα δει όλα, να τα ζήσει όλα. Και στο τέλος προσπερνά εκείνα που βρίσκονται ακριβώς μπροστά του.
Κοίταζα ψηλά. Πολύ ψηλά.
Στα αστέρια.
Στο άπειρο.
Στο τίποτα.

Και όσο κοιτούσα εκεί πάνω, μου διέφευγαν όσα περνούσαν δίπλα μου. Λέξεις, άνθρωποι, στιγμές. Εκείνες οι μικρές λεπτομέρειες που αργότερα αποδεικνύονται ολόκληρη ζωή.

Τώρα πια βρίσκω.
Βρίσκω πρόσωπα μέσα σε παλιές φωτογραφίες. Βρίσκω βιβλία που τότε δεν είχα την υπομονή να διαβάσω. Βρίσκω νοήματα κρυμμένα σε φράσεις που για χρόνια προσπερνούσα αδιάφορα.
Βρίσκω ακόμη τις γυναίκες που δεν έτυχε να γνωρίσω.
Εκείνες που εμφανίζονται ξαφνικά μέσα από λίγες σειρές κειμένου. Που αφήνουν μια φράση στο μυαλό σου και φεύγουν.
Κι ύστερα η φράση μένει.

Υπάρχουν μηνύματα που τα διαβάζεις και τελειώνουν.
Και υπάρχουν άλλα που συνεχίζουν να σε διαβάζουν εκείνα.
Μια παλιά φωτογραφία. Ένα τραγούδι που επιστρέφει από τα χρόνια. Μια πρόταση που φωτίζει ξαφνικά την οθόνη αργά το βράδυ.

Τελικά δεν βρίσκουμε αυτά που ψάχναμε.
Βρίσκουμε εκείνα που απορρίψαμε βιαστικά. Εκείνα που δεν είδαμε γιατί κοιτούσαμε αλλού. Εκείνα που περίμεναν υπομονετικά να χαμηλώσουμε το βλέμμα.

Ίσως γι’ αυτό οι πιο ενδιαφέρουσες συναντήσεις της ζωής να μην γίνονται ποτέ στην ώρα τους. Έρχονται αργοπορημένες. Όταν έχουν φύγει οι βεβαιότητες. Όταν έχουν κουραστεί οι θόρυβοι. Όταν δεν απομένει παρά η αλήθεια των λέξεων.

Γι’ αυτό φεύγω κάθε τόσο από την καθημερινότητα.
Και γι’ αυτό επιστρέφω.
Για να συναντήσω όσα βρίσκονταν πάντα εδώ.
Όσα περίμεναν σιωπηλά.
Σαν τα αδέσποτα.
Μόνο που αυτά δεν ζητούσαν τροφή.
Ζητούσαν να τα διαβάσω.

Η φωτογραφία είναι του Γιώργου Δηγαράκη

Οι κύκλοι ξέρουν περισσότερα από τις ευθείες

Δεν ξέρω αν αυτό που βλέπετε είναι ανθρώπινο σώμα, λόφος ή κάποιο νυχτερινό τοπίο που αναδύεται από το σκοτάδι. Ξέρω μόνο ότι δεν υπάρχει ούτε μία γωνία μέσα του. Κι όμως, περιέχει περισσότερη αλήθεια για τη ζωή απ' όση χιλιάδες ευθείες γραμμές που σχεδιάσαμε για να την εξηγήσουμε.

Είναι η τρίτη φορά που δημοσιεύω αυτή τη φωτογραφία του Στάθη Ζεΐνη. Υπάρχουν εικόνες που κάνουν κι αυτές τους κύκλους τους. Επιστρέφουν όταν έχουν κάτι ακόμη να μας πουν. Και καμιά φορά η επιμονή μιας εικόνας λέει περισσότερα από την αναζήτηση μιας καινούργιας.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο φωτογράφος ονόμασε τη φωτογραφία του Apple. Από ένα μήλο ξεκίνησε, σύμφωνα με τον μύθο, η περιπέτεια του ανθρώπου. Από μια επιθυμία. Από μια ανυπακοή. Από την ανάγκη να εγκαταλείψει την ασφάλεια της βεβαιότητας και να βαδίσει προς το άγνωστο. Έκτοτε περιφερόμαστε στους κύκλους της ζωής, του έρωτα, του λάθους και της γνώσης, αναζητώντας όσα χάσαμε και όσα αγαπήσαμε.

Μας έμαθαν να προχωράμε μπροστά. Να αφήνουμε πίσω ό,τι πέρασε. Να βλέπουμε τον χρόνο σαν δρόμο. Μόνο που ο χρόνος δεν είναι δρόμος. Είναι θάλασσα. Και η θάλασσα πάντα επιστρέφει στην ακτή της.

Κοίτα γύρω σου. Οι εποχές επιστρέφουν. Ο άνεμος γυρίζει σε δίνες. Η γη, για να πάει μπροστά, περιστρέφεται αδιάκοπα γύρω από τον εαυτό της. Η φύση δημιουργεί σε κύκλους και κινείται σε κύκλους.

Επιμένουμε συχνά στις ευθείες, ακόμη κι όταν η ίδια η ζωή μάς καλεί να κινηθούμε κυκλικά. Κι όμως, οι πιο σημαντικές στιγμές της ζωής μας έρχονται συνήθως από εκεί που επιστρέφουμε. Ένα τραγούδι. Ένας δρόμος. Μια πόλη. Ένα βλέμμα που νόμιζες πως χάθηκε για πάντα.

Γιατί και οι άνθρωποι κύκλους κάνουν.
Υπάρχουν έρωτες που δεν κατοικούν πια στη ζωή μας, αλλά συνεχίζουν να κινούνται μέσα μας σαν πλανήτες σε αόρατη τροχιά. Απομακρύνονται, χάνονται σχεδόν από τον ορίζοντα, κι ύστερα ένα άρωμα, μια σιωπή, μια τυχαία συνάντηση τους φέρνει ξανά κοντά. Όχι για να ξαναρχίσουν. Για να μας θυμίσουν ποιοι υπήρξαμε.

Γι' αυτό με συγκινούν οι καμπύλες. Ένα κύμα, η γραμμή ενός λόφου, μια γυμνή γυναικεία πλάτη που αναδύεται από το σκοτάδι, η απαλή καμπύλη του κορμιού, το τόξο ενός γοφού που το φως αγγίζει για μια στιγμή πριν τον παραδώσει ξανά στη σκιά.
Υπάρχουν στιγμές που ένα ανθρώπινο σώμα μοιάζει να περιέχει ολόκληρη τη γεωγραφία της επιθυμίας και της τρυφερότητας. Η φύση δεν αγαπά τις γωνίες. Ούτε ο έρωτας. Η ζωή επιμένει να στρογγυλεύει όσα εμείς προσπαθούμε να τετραγωνίσουμε.

Οι ευθείες ενδιαφέρονται για την ταχύτητα. Οι κύκλοι ενδιαφέρονται για τη δικαιοσύνη. Και γι' αυτό ο χρόνος, αργά ή γρήγορα, επιστρέφει πάντα σε όσα άφησε ανοιχτά. Και ίσως τελικά οι κύκλοι να ξέρουν περισσότερα από τις ευθείες, γιατί γνωρίζουν ότι τίποτε αληθινό δεν χάνεται. Απλώς απομακρύνεται μέχρι να έρθει η στιγμή να επιστρέψει.